De grote afwezige: Jan van Beveren
Trouw sportjournalist Matty Verkamman over Jan van Beveren in het boek De
Internationals:
Qua stijl en atletisch vermogen was deze geboren keeper een sieraad in het doel.
Toch behaalde Van Beveren met generatiegenoten als Willy van der Kuijlen, Willem
van Hanegem, Piet Keizer en Johan Cruijff geen internationale successen met
Oranje.
Het begon allemaal nog zo mooi. De geboren Amsterdammer groeit op in Emmen waar
zijn vader als sportjournalist werkt bij de Emmer Courant. Vader Van Beveren was
een talentvol sprinter en nam zelfs deel aan de Olympische spelen van 1936 in
Berlijn waar hij als zesde eindigde op de 100 meter sprint. Ook zijn zonen Wil
en Jan zijn sportief.
In een interview in januari 1975 zegt Jan van Beveren tegen Cor Snel van Voetbal
International:
“Vanaf de eerste dag, dat ik met mijn broer Wil tegen een bal ben gaan schoppen
bestond voor mij alleen maar dat doel. De rolverdeling stond meteen als
vanzelfsprekend vast. Wil schoot en ik probeerde de bal te stoppen. Ik ben Beara!,
brulde ik dan terwijl ik alle kanten opduikelde. Ik was nog te jong om Beara
ooit echt te hebben zien spelen maar dat hoefde ook helemaal niet. Aan de
actiefoto’s van die man kon je al zien dat hij desnoods gestrekt horizontaal
tegen de lat kon gaan liggen, als hij dat zou willen.’’
Jan is niet alleen extreem fanatiek hij is ook uitzonderlijk talentvol. Bij VV
Emmen staat hij in het doel en wordt daar al op zestienjarige leeftijd de eerste
keeper.
Op zijn achttiende vertrekt hij naar Sparta waar zijn broer Wil al speelt en hij
meteen Pim Doesburg uit de basis verdringt.Een jaar later debuteert Lange Jan
als negentienjarige in Oranje.
In het Van Beveren-boek Rugnummer 1 verteld de dan pas 23-jarige Van Beveren
hierover aan Joop Niezen:
“Persoonlijk heb ik bij het spelen van interlands in feite nog nooit direct aan
geld gedacht. Ik was Spartaan en dat betekende op een enkele vriendschappelijke
wedstrijd na, dat je verstoken bleef van het internationale topvoetbal. Die
wedstrijden in het Nederlands elftal waren voor mij verschrikkelijk belangrijk.
De twee fijnste voor mij persoonlijk waren Engeland uit, 0-0 op Wembley, en
Polen uit voor 100.000 mensen, waar we toen met 2-1 verloren. Die laatste
wedstrijd betekende voor Nederland eigenlijk de definitieve uitschakeling voor
plaatsing in de eindronde van het wereldkampioenschap. Voor mij persoonlijk was
dat niet aanwezig zijn in Mexico de grootste sportieve teleurstelling in mijn
loopbaan. Veel spelers vergeten de belangrijkheid van zo’n toernooi. Die praten
altijd maar over geld. Zij willen de poen direct in handen zien. Hadden alle
geschikte spelers de waarheid onder ogen willen zien, de belangrijkheid van zo’n
wereldkampioenschap, en hadden ze dus in die kwalificatiewedstrijden gevochten
voor het best bereikbare resultaat, dan was dat geld vanzelf wel gekomen. Als we
eenmaal met het Nederlands elftal in Mexico gezeten hadden, geloof ik toch wel
dat we een heel eind gekomen waren. Maar ja, het heeft juist in die
kwalificatiewedstrijden vaak aan de juiste inzet ontbroken en dat vind ikzelf
toch wel een kwalijke zaak. De spelers met minder interesse in het
wereldtoernooi benadeelden op die wijze ook hun collega’s die Mexico wel op de
juiste waarde wisten te schatten. Persoonlijk vond ik dat thuis aan de buis
verschrikkelijk. Elke keer weer, dacht ik, daar had jij ook moeten zitten Jan.
En ik ben ervan overtuigd, dat ook de spelers , die het in de beslissende
wedstrijden lieten afweten achteraf dezelfde gevoelens hebben gekend. Misschien
dat ze ons naar het wereldtoernooi in 1974 kunnen helpen.”
Het is wel duidelijk op wie Van Beveren doelt. Op de instelling van de Ajacieden
is veel aan te merken. Voor de WK-kwalificatiewedstrijd thuis tegen
Tsjechoslowakije zeggen de Amsterdammers massaal af omdat zij zich weer eens
benadeeld voelen. Cruijff zelf laat blijken het WK helemaal niet zo belangrijk
te vinden door de voorbereiding op de WK-kwalificatie interland tegen Bulgarije
te laten lopen. Hij moet voor de schoenenzaak van echtgenote Danny zo nodig naar
een schoenenbeurs in Italie……..
Jammer, Van Beveren loopt het WK mis terwijl Ajax in 1969 de Europa-Cup I finale
speelt en Feyenoord in 1970 zelfs de Europa Cup I wint.
Met dit elftal had Nederland de finale kunnen halen:
Van Beveren
Suurbier
Israel
Laseroms
Krol
Jansen
Van der Kuijlen
Van Hanegem
Mulder
Cruijff
Keizer
In 1972 heeft Ajax het beste clubteam ter wereld maar lukt het Oranje om het EK
in Belgie mis te lopen…..
Dan moet het maar in 1974 gebeuren. Van Beveren is inmiddels PSV’er en speelt de
eerste vijf kwalificatiewedstrijden voor het WK. De uitwedstrijd in Antwerpen
tegen Belgie eindigt in 0-0. Cruijff en Keizer spelen zwak maar Van Hanegem,
Neeskens en Van Beveren redden Nederland.
Tijdens de beslissende wedstrijd op 18 november 1973 in het Olympisch stadion
zijn Van Beveren en Van Hanegem geblesseerd. Met Piet Schrijvers en Gerrie
Muhren in de basis wordt moeizaam 0-0 gespeeld tegen de Belgen en is Nederland
eindelijk weer eens gekwalificeerd voor een groot toernooi.
In hetzelfde stadion is Van Beveren een maand eerder zwaar geblesseerd geraakt
aan zijn lies.
Tijdens de uitwedstrijd tegen Ajax is Van Beveren net als een paar weken eerder
tegen Feyenoord in de Kuip in absolute topvorm. Hij is de grote uitblinker en
alleen Johnny Rep weet uit een strafschop te scoren in de topper die in 1-1
eindigt. Maar de prijs is hoog.
In oktober 1975 vertelt hij in Voetbal International hierover tegen Joop Niezen:
“Als je weet dat ik geblesseerd uitviel tegen Ajax in het Olympisch stadion. Ik
kroop zowat naar de bus, maar de mensen stonden me uit te lachen. Aansteller
weet je wel.
Drie liesoperaties, niet misselijk hoor. Ik heb toen vaak genoeg tegen mijn
vrouw gezegd: dit is het einde. Het is onmogelijk om weer terug te komen. Maar
het is toch gelukt.”
De man uit Best werd weer volledig fit maar helaas niet op tijd voor het WK in
Duitsland.
Net niet…, het leek toch nog te gaan lukken.
Voetbal International kopt op de voorpagina op 20 mei 1974:
Van Beveren klaar voor Oranje-bal.
Hij heeft er dan net zijn eerste volledige wedstrijd opzitten. John Linse
schrijft:
Jan van Beveren wordt, naar alle waarschijnlijkheid toch Nederlands WK-doelman.
Wat enkele weken geleden nog onmogelijk scheen, presteerde Lange Jan zondag in
een treffen tussen PSV en Barcelona. Hoewel zijn lange afwezigheid in het doel
wel degelijk te merken was, liet Van Beveren zien dat hij lichamelijk niets meer
mankeert. Coach Kees Rijvers zij het later zo: “PSV levert een gezonde Van
Beveren af. Het is aan de bondscoaches om hem nu verder op de WK voor te
bereiden.”
Bij het artikel is een prachtige actiefoto van Jan van Beveren geplaatst die
stijlvol een voorzet uit de lucht pakt terwijl Johan Cruijff toekijkt. Het
onderschrift bij de foto luidt: Jan van Beveren is terug. Zijn stijl is
onveranderd fraai. Johan Cruijff’s houding getuigt van diep respect.
Het respect voor Van Beveren is later bij Cruijff ver te zoeken. Van Beveren
moet afhaken omdat Michels hem te snel een hele oefenwedstrijd wil laten spelen.
Michels heeft geen geduld en zegt tegen Van Beveren dat hij meteen kan
vertrekken. Later komen er verhalen in de pers over Cruijff en andere Ajacieden.
Zij zouden het zwak vinden dat Van Beveren het WK aan zich voorbij heeft laten
gaan…..
Toch speelt Van Beveren op 10 september 1975 in Chorzov weer een belangrijke
interland tegen Polen. Tijdens de volksliederen staat hij zelfs naast Cruijff.
De wedstrijd wordt een drama. Het is een van de weinige interlands die Van
Beveren (en ook Cruijff) slecht speelt. Polen wint met 4-1 en de PSV’er is mede
schuldig aan twee doelpunten.
In een interview met Joop Niezen een paar weken later in Voetbal International
loopt hij daar niet voor weg, zelfkritisch als hij is maar geeft wel aan dat ook
andere spelers schuld hadden aan doelpunten. Het eerste doelpunt was het gevolg
van een verkeerde terugspeelbal van Johan Neeskens en Van Beveren vindt het
onterecht dat alleen hij op dat doelpunt door de pers wordt aangesproken. Jan
vindt nog wel meer dingen onterecht. Zoals altijd zegt hij wat hij denkt. De
voorbereiding vond hij een drama. Onprofessioneel, een te lange reis, een slecht
hotel en pers, bestuursleden en supporters die daar de wedstrijdvoorbereiding in
de war schopten. Het meest ergerlijke vindt hij dat Cruijff en Neeskens zomaar
een dag later naar Polen mochten vliegen en dat bovendien voor hen de training
werd stilgelegd. Van Beveren baalt samen met Van der Kuylen van dat alles en
laat dat in het interview met Niezen ook duidelijk merken. Cruijff merkt dat
ook.
Voor de return in Amsterdam volgt in Zeist een gesprek met Cruijff en enkele
spelers van “die” kant. Jan en Willy moeten verklaren in de toekomst niet meer
in het openbaar kritiek op Cruijff en co te hebben. Anders hebben Johan I en
Johan II er met nog een paar bepalende spelers er geen zin meer in en moeten Van
Beveren en Van der Kuijlen zelf maar verder met Oranje. Van Beveren en Van der
Kuijlen willen ook in de toekomst hun mening kunnen blijven geven en voelen er
weinig voor om verantwoordelijk gesteld te worden voor het vertrek van Cruijff
en Neeskens en besluiten op dat moment zelf op te stappen.
Met een uitblinkende Cruijff, Geels op de plaats van Van der Kuijlen en
Schrijvers in het doel wint Nederland met prachtig voetbal eenvoudig met 3-0 van
Polen.
Nederland plaatst zich voor het EK in Joegoslavie.
In april 1976 pleit Cees van Cuilenborg in Voetbal International voor een
terugkeer in Oranje van de PSV-keeper. Onder de titel Wie lijmt de breuk?
schrijft hij:
Er naderen belangrijke Oranje-wedstrijden. Zeer binnenkort twee belangrijke
kwalificatiewedstrijden tegen de Belgen en bij een goede afloop het
EK-eindtoernooi in Joegoslavie. Projecteer dat op de geweldige vorm waarin Van
Beveren dit seizoen verkeert en het ligt voor de hand te constateren dat het
doodzonde is dat deze doelman verloren is voor het Nederlandse elftal. Vandaar
de vraag of het niet mogelijk is de breuk tussen werelds beste voetballer Johan
Cruijff en in elk geval Nederlands beste keeper Jan van Beveren te lijmen. Met
andere woorden: Wie lijmt de breuk?
Van Cuilenborg belt met Van Beveren en met Cruijff maar beiden vinden dat
bondscoach George Knobel de eerste stap moet zetten. Knobel verzet geen stap en
Van Cuilenborg komt tot zijn slotconclusie:
Een vreedzame beslisssing van een conflict Cruijff-Van Beveren lijkt
uitgesloten. Triest voor het Nederlandse voetbal.
De Breuk wordt inderdaad niet gelijmd maar het lijkt ook niet nodig.
Met een fantastisch spelende Cruijff en met Schrijvers in het doel wint
Nederland tweemaal superieur (5-0 en 1-2) van Belgie.
Tijdens het EK in Joegoslavie gaat het wel verkeerd.
Net als een half jaar eerder in Polen is de organisatie rond Oranje dramatisch.
Officials en spelers lopen weer dwars door elkaar heen in het hotel, Cruijff
vermengt zakelijke met sportieve belangen, KNVB’ers en bondscoach Knobel lopen
elkaar publiekelijk voor de voeten en al voor het EK dient Knobel zijn ontslag
in. Geheel in stijl lekt dit uit mede omdat Cruijff laat doorschemeren aan een
bevriende krant (De Telegraaf) dat er grote problemen in het Nederlandse kamp
zijn. Een KNVB official laat zich hierna overbluffen door Jan de Deugd van De
Telegraaf en verteld over het ontslag van Knobel terwijl weer een andere
official het nieuws lekt aan Jean Nelissen van het dagblad De Limburger.
Cruijff moet daarom om twaalf uur s’nachts (de nacht voor de EK-halvefinale!) de
pers nog te woord staan. De volgende dag is de klucht compleet en lacht de hele
internationale voetbalwereld Oranje uit. Op deze halve finale dag je bondscoach
publiekelijk dumpen!
Cruijff speelt ’s avonds met die andere vedetten zeer zwak maar toch houdt
Oranje lang kans op de finale. Helaas speelt ook keeper Piet Schrijvers niet
best. Na verlenging heeft Nederland met 3-1 verloren.
Juist deze avond had de keeper bij Oranje het verschil kunnen maken…...
De populariteit van Oranje en Cruijff is na deze avond sterk verminderd maar ook
Van Beveren is niet populair.
Dat is al langer zo. In het boek van Joop Niezen over Van Beveren uit 1970 zegt
hij:
“Zo weet ik zeker dat men mij altijd eigenwijs zal blijven vinden. Ze denken nog
voor je een woord met ze gewisseld hebt, dat die Van Beveren wel kapsones zal
hebben. Zo jong, zo veel geld, dat kan nooit goed zitten. Daarom raakt het me
nog altijd als iemand zegt dat ik eigenwijs ben.”
Van Beveren en kapsones? Dat valt wel mee als je de volgende uitspraak leest van
hem in Voetbal International in 1975:
”Als topvoetballer krijg je erg veel uitnodigingen voor van alles en nog wat. Ik
ga dan echt geen barriere opwerpen door bedragen te vragen die kleine clubjes
toch niet kunnen opbrengen. Als ik van tijd tot tijd bij een of ander clubje
meewerk aan een penaltycompetitie dan springen de tranen mij in de ogen van het
plezier dat ik met die mensen beleef. Moet je voor zoiets dan geld gaan vragen?
Degene die dat wel doet is in mijn ogen een arm mens.”
In Eindhoven en omgeving is hij dan wel populair daarbuiten wordt Van Beveren
ondanks deze uitspraak, zijn instelling en grote klasse nooit populair.
In 1970 zegt hij daar over: “Het totaalbeeld van wie dan ook, wordt in de
allereerste plaats gevormd door de publiciteitsmedia.”
Daarover heeft Jan wel te klagen maar dat past natuurlijk wel bij zijn imago van
zeurpiet zoals het AD hem in september 1975 noemt na het verlies tegen Polen en
zijn kritiek op de KNVB en Johan Cruijff.
De eerzuchtige en ambitieuze Van Beveren heeft het daar moeilijk mee:
“Blijkbaar mag je na tien jaar profvoetbal en dertig interlands je mond niet
opendoen. Dat kan ik niet accepteren.”
Zelfs de fluitende ijdeltuit Frans Derks durft zich met het conflict
Cruijff-KNVB-Van Beveren te bemoeien en noemt Van Beveren een wezel.
In het Westen wordt Van Beveren vanaf 1974 uitgefloten en weggehoond maar toch
levert hij met PSV jaarlijks topprestaties. Landskampioen, bekerwinnaar en de
halve finale Europa-Cup I waarin hij ook uitblinkt. In 1978 wint hij met PSV de
UEFA-Cup. In de halve finale is het Barcelona van Cruijff uitgeschakeld nadat
Cruijff in Eindhoven is weggefloten.
Het Bastia van Johnny Rep is in de finale kansloos en in beide wedstrijden is
Van Beveren onpasseerbaar. Na het EK76 is Van Beveren op verzoek van zijn
vroegere coach van het militaire elftal Jan Zwartkruis teruggekeerd bij Oranje
maar de labiele majoor laat Van Beveren op de reservebank plaats nemen. Alleen
de WK-kwalificatie interland op 31 augustus 1977 tegen IJsland in Nijmegen start
Van Beveren in de basis, met een 4-1 winst neemt hij teleurgesteld afscheid als
international. Voor het WK78 in Argentinie bedankt hij.
Op een mooie lenteavond rijdt hij op 7 juni 1978 naar Hilversum.
In Hard Gras nummer 14 van maart 1998 verteld hij hierover tegen Hugo Borst:
“7 juni 1978” zegt Jan. “De redactie van Studio Sport had mij die avond
uitgenodigd als studiogast voor Nederland-Peru. Ik twijfelde maar besloot het
uiteindelijk toch te doen. Een paar minuten nadat op tv bekend gemaakt was dat
ik die avond te gast was, kwamen de eerste dreigtelefoontjes. Ze zouden mijn
huis in brand gaan steken als Van Beveren wat zou gaan zeggen over het
Nederlands elftal. Mijn kinderen zouden gekidnapt worden. Oorlog op groot
formaat. Bij Studio Sport waren ze in verlegenheid gebracht. Die durfden het
risico niet te nemen. Ik wilde wel. Ze besloten het toch niet te doen. Ik kreeg
mijn onkostenvergoeding in een kamertje uitbetaald en ben naar huis gereden.
Tussen Hilversum en Eindhoven heb ik toen de beslissing genomen dat ik voorgoed
weg zou gaan uit Nederland.”
Van Beveren speelde na die avond in 1978 nog twee jaar in Nederland, in 1980
werd hij nog uitgeroepen tot Nederlands voetballer van het jaar.
Met vrouw en twee kinderen vertrok hij in 1980 na afloop van zijn contract bij
PSV naar Amerika.
In Amerika keepte hij nog een paar jaar en werd in zijn eerste seizoen zelfs als
eerste keeper in de historie uitgeroepen tot Voetballer van het Jaar in
Amerika.
Van Beveren woont nog steeds in Amerika waar hij nu postzegelhandelaar is.
Harry Walstra, 18 november 2003
Jan van Beveren
Bulgarije-Nederland 2-0, 27-10-1968
Sparta-Feyenoord. Willem van Hanegem, Jan van Beveren en Hans Eykenbroek (van
links naar rechts)
Go Ahead Eagles-Sparta. Jan van Beveren in duel met Oeki Hoekema
